Wat is overgang precies?

De overgang (of menopauze) is de periode rond de laatste ovulatie of eisprong en menstruatie van een vrouw en markeert het einde van haar vruchtbare periode. De hormonen in het lichaam van de vrouw moeten in die periode een nieuw evenwicht zoeken. De meeste vrouwen hebben hun laatste ovulatie en menstruatie zo rond hun vijftigste jaar. In de maanden of jaren daarvoor begint de menstruatie al onregelmatiger te worden. In de overgang verandert je lichaam doordat de eierstokken minder hormonen oestrogeen gaan produceren. De overgang is een natuurlijk stadium in het leven van een vrouw. Het is dus geen aandoening, hoewel je er wel (veel) last van kunt hebben.

Lichamelijke klachten bij de overgang

Klachten bij de overgang kunnen zowel lichamelijk als geestelijk zijn. In het begin van de overgang (de jaren voor de laatste menstruatie) begint de menstruatie onregelmatiger te worden. Soms is er weinig en dan weer hevig bloedverlies. Een vrouw kan last hebben van de bekende overgangsklachten: opvliegers, hevig transpireren, moeheid. Bij opvliegers krijgt je het plots heel warm en je gaat heel hevig transpireren. Daarbij kun je ook last hebben van andere symptomen zoals spierpijn, hartkloppingen, hoofdpijn, duizeligheid of pijnlijke borsten. Opvliegers kunnen spontaan optreden, maar kunnen ook opgewekt worden door stress of alcohol. Ze kunnen heel vervelend zijn; je hebt het gevoel dat iedereen het ziet en 's nachts houden ze je uit je slaap. Een paar jaar na de laatste menstruatie kun je andere lichamelijke klachten krijgen. Omdat er minder hormonen worden aangemaakt, wordt de vagina droger en de huid daar dunner. Je kunt dan last krijgen van pijn bij het vrijen (dyspareunie). Ongeveer een kwart van de vrouwen in de overgang heeft hier last van. Andere klachten zijn vaginale afscheiding en jeuk of blaasontstekingen. Doordat de vaginawand slapper wordt kan het voelen alsof er iets in de vagina zit. Verder krijgen sommige vrouwen na de overgang last van urine-incontinentie. Dat komt door slijtage, bevallingen en de verminderde oestrogeenproductie. Door verlies van spierkracht kan ook je baarmoeder of een deel van je urinebuis, blaas of endeldarm laatste verzakken. Sommige vrouwen hebben door dit alles minder zin in seks, maar je seksleven kan ook juist verbeteren, bijvoorbeeld omdat je niet meer bang hoeft te zijn voor een ongewenste zwangerschap. Ook op de rest van het lichaam wordt de huid dunner en droger, en het haar wordt droger en kan uitvallen. Beharing op je gezicht of borst neemt toe door een toename van het mannelijk hormoon, androgeen, of afname van de oestrogeenproductie.

Geestelijke klachten bij de overgang

De veranderingen in de hormoonbalans kunnen naast lichamelijke symptomen ook voor geestelijke klachten zorgen tijdens de overgang. Voorbeelden daarvan zijn stemmingswisselingen, moeheid en lusteloosheid. De periode van de overgang valt doorgaans samen met het volwassen worden van de kinderen, waardoor geestelijke klachten versterkt kunnen worden. De menopauze is ook een overgang tussen twee levensfases: die van vruchtbare naar onvruchtbare vrouw. Dat besef kan voor sommige vrouwen moeilijk te aanvaarden zijn.

Risico's tijdens en na de overgang

Wat veel vrouwen niet weten, is dat door de afname van vrouwelijke hormonen je risico op botontkalking (osteoporose) en hart- en vaatziekten toeneemt. Hierdoor kunnen rugklachten ontstaan, neemt de kans op botbreuken toe, maar zie je ook dat na de overgang het aantal vrouwen met een hartziekte sterk toeneemt. Het is daarom belangrijk om je goed voor te laten lichten. Zelf kun je namelijk ook veel doen, door bijvoorbeeld wat meer op je voeding te letten of meer te gaan bewegen.

Vervroegde overgang

Sommige vrouwen krijgen te maken met een vervroegde overgang. De symptomen zijn hetzelfde, maar verschijnen eerder dan normaal. Er wordt gesproken van een vervroegde overgang als de klachten voor het veertigste levensjaar voorkomen. Dat gebeurt bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen. Bij 1 op de 1000 vrouwen zet de overgang voor het dertigste levensjaar in. Er bestaan verschillende oorzaken van een te vroege overgang: - beschadiging of verwijdering van de eierstokken; - sommige enzymafwijkingen; - sommige erfelijke afwijkingen; - sommige auto-immuun (afweer)ziekten; Bij de meeste vrouwen blijft de oorzaak echter onbekend. Bij vrouwen die al langere tijd niet meer menstrueren, kan de arts met één bloedtest een vervroegde overgang vaststellen. Bij vrouwen die nog een paar keer per jaar menstrueren, zullen de waarden van de hormonen rondom de menstruatie normaal zijn en is vaker dan één keer bloedonderzoek nodig.